 Hastalar
İçin İlaç Rehberi |
Prof.Dr.Ertuğrul KÖROĞLU'nun
"Psikiyatristin İlaç Rehberi" isimli kitabından özetlenerek
aktarılmıştır.
AKİNETON (Biperiden)
Uyarılar ve Önlemler:
Duyarlı hastalarda konfüzyon, öfori, ajitasyon ve davranış değişikliği
görülebilmektedir. Dar açılı glokomu, prostatizmi, peptik ülseri, hipertiroidizmi,
epilepsisi ya da kardiyak aritileri olan hastalarda dikkatle kullanılmalıdır.
Bazen uyuşukluk haline yol açabildiği için araba kullanan ya da dikkat
gerektiren araçları kullananlar bu konuda uyarılmalıdırlar. Biperiden
tedavisi sırasında kullanılmamalıdır.
Yan Etkileri:
Sıklığı tanımlanmamıştır.
Merkezi sinir sistemi: Uyuşukluk, yönelim bozukluğu, ajitasyon, uyku bozukluğu(
REM uykusunda azalma, REM latansında uzama)
Kardiyovasküler: Ortostatik hipotansiyon, bradikardi
Gastrointestinal: Konsptipasyon, ağız kuruluğu
Genitoüriner: Üriner retansiyon
Oküler: Görme bozukluğu
Nöromusküler, kas-iskelet: Koreik hareketler
Genelde ağız kuruluğu, bulanık görme, uyuşukluk hali, öfori ve yönelim
bozukluğu, üriner retansiyon, postural hipotansiyon, konstipasyon, ajitasyon,
davranış değişiklikleri gibi atropin benzeri yan etkiler görülebilir.
Olağan Doz
İlaçların yol açtığı ekstrapiramidal belirtilerde:
Oral: Günde bir-üç kez bir tablet(2 mg) verilir.
Palenteral: Ortalama erişkin dozu 2 mg i.m. ya da i.v.'dir. Belirtiler
yatışana dek yarım saatlik aralarla yeniden uygulanabilir. Yirmi dört
saatlik bir süre içinde ardaşık dört dozdan daha fazla uygulanmamalıdır.
(Parenteral uygulamadan önce ampulde bir çökelti ya da renk değişikliği olup olmadığına görsel olarak bakılmalıdır. Varsa söz konusu ampul kullanılmamalıdır.)
ANAFANİL (Klomipramin)
Uyarılar ve Önlemler:
Konvülsiyonlar ortaya çıkabilir, dozla ilişkili gibi görünmektedir; konvülsiyon
eşiğini düşüren diğer ilaçlarla eşzamanlı kullanıldığında aditif etki
gösterebilir. Astması olan, mesane çıkışı destrükiyonu olan, dar açılı
glokomu olan hastalarda dikkatli kullanılmalıdır. Büyük bir sıklıkla cinsel
işlev bozukluklarına neden olduğu görülmektedir. Kilo alma olabilir. Sedasyona
yol açabilir, bu da uyanıklık gerektiren işlerin yapılmasını zorlaştırır.Ortostatik
hipontansiyona neden olabilir; diğer antidepresanlara göre böyle bir sorunun
ortaya çıkma olasılığı oldukça yüksektir.İntihar olasılığı olan depresyondaki
hastalarda dikkatli kullanılmalıdır. Kardiyovasküler hastalık öyküsü olan
hastalarda dikkatli kullanılmalıdır. Bu ilaçla iletim bozukluklukları
olasılığı, diğer antidepresanlara göre daha yüksektir.
Yan Etkileri:
%10
Merkezi sinir sistemi: Baş dönmesi, uyuşukluk hali, baş ağrısı, uykusuzluk,
sinirlilik
Gastrointestinal: Ağız kuruluğu, konstipasyon, iştah artışı, bulantı,
kilo alma, dispepsi, anoreksiya, karın ağrısı
Diğer: Terlemede artma
%1-10
Merkezi sinir sistemi: Konfüzyon, hipertoni, uyku bozukluğu, esneme, konuşma
bozukluğu, olağandışı rüyalar görme, parestezi, ateş basması, ateş
Kardiyovasküler: Hipotansiyon, çarpıntı, taşikardi
Gastrointestinal: Diyare, kusma
Oküler: Bulanık görme, göz ağrısı.
Olağan Doz:
Oral: Başlangıçta:
Çocuklar:
<10 yaş: Etki ve güvenirliği belirlenmemiştir.
<10 yaş: OKB: 25 mg/gün; giderek artırılır, en fazla 3 mg/kg/gün ya
da 200 mg/gün dozuna çıkılır.
Erişkinler: OKB: 25 mg/gün, ilk 2 hafta içinde 100 mg/gün'e ulaşılmak üzere doz giderek artırılır, daha sonra en fazla 250 mg/gün' e doz artışı yapılabilir.
ATARAX (Hidroksizin)
Uyarılar ve Önlemler:
Sedasyona neden olur, hastalar zihinsel uyanıklığı gerektiren işler konusunda
uyarılmalıdırlar. Diğer MSS depresanlarını ya da psikoaktif ilaçlar kullanan
hastalarda dikkatli kullanılmalıdır. Diğer sedatif ilaçların ya da etanolün
etkilerinde artma olabilir.
Dar açılı glokomu, prostat hipertrofisi ve mesane boynu obstrüksiyonu olan hastalarda, astması ya da KOAH olan hastalarda dikkatli kullanılmalıdır.
Antikolinerjik etkileri yaşlılar tarafından iyi tolere edilmez. Hidroksizin kısa süreli kullanılabilecek bir antipruritik olarak yararlı olabilir ancak yaşlılarda sedatif ya da anksiyolitik olarak kullanımı önerilemez.
Yan Etkileri:
Sıklığı tanımlanmamıştır.
Merkezi sinir sistemi: Uyuşukluk hali, baş ağrısı, bitkinlik, sinirlilik,
baş dönmesi
Respiratur: Bronşial sekresyonlarda kalınlaşma
Gastrointestinal: Ağız kuruluğu
Oküler: Bulanık görme
Nöromusküler ve kas-iskelet: Tremor, parestezi, konvülsiyon
Olağan Doz
Anksiyete: Günde 4 kez 25-100 mg; en yüksek doz; 600 mg/gün
AURORİX (Moklobemid)
Gebelikte Risk: Kullanılması önerilmez.
Uyarılar ve Önlemler:
İntihar olasılığı bulunan hastalarda birden çok kutu ilaç reçete edilmemelidir.
Önde gelen klinik belirtinin ajitasyon olduğu depresyondaki hastalar moklobemidle
tedavi edilmemelidir. Tirotoksikozu ya da feokromositoması olan hastalarda
çok dikkatli olunmalıdır. Düşük miktarlarda anne sütüne de geçer, bu yüzden
çok gerekmedikçe emziren annelerde kullanılmamalıdır.
Yan Etkileri:
% 1-10
Merkezi sinir sistemi: Baş ağrısı, kafada basınç hissi, uyku bozuklukları,
baş dönmesi, bitkinlik ya da bayılma hissi.
Kardiyovasküler: Taşikardi, çarpıntı, hipotansiyon, ortostatik hipotansiyon
Gastrointestinal: Ağız kuruluğu, bulantı, konstipasyon, diyare, karın ağrısı, kusma.
Öküler: Görme bulanıklığı
Diğer: Terleme
< % 1
Uykuya dalma güçlüğü, kabus görme, hallüsinasyonlar, bellek bozuklukları,
kas-iskelet ağrısı, tat duyusu değişiklikleri, ateş basmalar/üşüme duyumu.
Olağan Doz:
Tiraminin potansiyalizasyon etkilerini ve hipertansif reaksiyon olasılığını
en aza indirmek için moklobemid her zaman yemekten sonra alınmalıdır.
Bölünmüş dozlarda günde 300mg olarak başlamalı, alınan klinik yanıta ve
intolerans belirtilerinin ortaya çıkıp çıkmadığına göre doz artırılmalıdır.
Depresyon ağırlığına bağlı olarak doz 150 mg/gün'e düşülebileceği gibi
en fazla 600 mg/gün'e de çıkarılabilir.
BUSPON (Buspipon)
Uyarılar ve Önlemler:
18 yaşının altındakilerde etkinliği ve güvenilirliği belirlenmemiştir;
karaciğer ve böbrek bozukluklarında kullanımı önerilmez; benzodiazepinlerin
yoksunluğunu önlemez yada tedavi etmez.
Yan Etkileri:
> % 10
Merkezi sinir sistemi: Baş dönmesi
% 1-10
Merkezi sinir sistemi: Uyuşukluk, konfüzyon, sinirlilik, sersemlik hissi,
öfke, baş ağrısı.
Gastrointestinal: Diyare, bulantı
Öküler: Görme bulanıklığı
Nöromusküler ve kas-iskelet: Kas zayıflığı, uyuşma, paretezi, tremor
Dermatoloji: Döküntü
Diğer: Terleme, alerjik reaksiyonlar
Olağan doz:
Çocuklar ve ergenler: Başlangıçta: Günde 5 mg; gerekirse haftada bir 5
mg/gün'lük doz artışlarıyla en fazla 60 mg/gün'e dek çıkarılır ve bu doz
2-3'e bölünerek verilir.
Erişkinlerde: Oral: 15 mg/gün; 2-4 günde bir 5 mg/gün'lük doz artışlarıyla
en fazla 60 mg/gün'e çıkılır; çoğu kişi için hedeflenecek doz 30 mg/gün'dür.(günde
iki kez 15 mg)
CİPRALEX (Essitalopram)
Uyarılar ve Önlemler
Bütün antidepresanlarda olduğu gibi mani öyküsü olan hastalarda dikkatli kullanılmalıdır. Konvülsiyön öyküsü olan hastalarda ve intihar olasılığı yüksek olan hastalarda dikkatli olunmalıdır. Bilişsel/devinsel yeterliği bozabileceği için tehlikeli makinaları kullananlarda dikkatli olunmalıdır. Hiponatremiye/uygunsuz ADH sendromuna neden olabilir.
Yan Etkileri
>% 10
merkezi sinir sistemi: Baş ağrısı
Gastrointestinal: Bulantı
% 1-10
Merkezi sinir sistemi: İnsomnia, somnolans, baş dönmesi
Solunum: Grip benzeri belirtiler, rinit, sinüzit
Gastrointestinal: Diyare, ağız kuruluğu, konstipasyon, hazımsızlık, iştahta
azalma
Endokrin ve metabolik: Ejakülasyon bozukluğu( özellikle ejakülasyonda
gecikme)
Yan etkileri daha çok tedavinin ilk haftalarında görülür. Tedavinin sürdürülmesiyle birlikte görülme sıklığı ve yoğunluğu azalır.
Altı aylık bir tedaviden sonra birden bırakılması, kesilmesi belirtili olarak, baş dönmesi(%12), baş ağrısı(%8.8) ve bulantı(%6)gibi belirtilere neden olabilmektedir.
Olağan Doz
Oral
Erişkinler: Depresyon: Günlük doz 10 mg!dır. Ağır majör depresif bozuklukta
20 mg/günélük gozlar daha etkin olabilir.
Doz 20 mg'a çıkılacaksa, bunun için en az bir hafta beklenmesi gerekir.
Çocuklarda etkinliği ve güvenirliği henüz saptanmamıştır.
DESYREL (Trazodon)
Uyarılar ve Önlemler
On sekiz yaşının altındakilere etkinliği ve güvenirliği belirlenmemiştir.
Kalp hastalığı ya da aritmileri olan hastalarda çok dikkatli kullanılmalıdır.
Sedatif etkisi çok fazladır ancak antikolinerjik etkileri çok azdır. Terapötik
etkilerinin ortaya çıkabilmesi için 4 haftaya kadar bir sürenin geçmesi
gerekebilir.
Yan Etkileri
>% 10
Merkezi sinir sistemi: Baş dönmesi, baş ağrısı, sedasyon
Gastrointestinal: Bulantı, ağız kuruluğu
%1-10
Merkezi sinir sistemi: Konfüzyon, düşüncelerini yoğunlaştıramama, bitkinlik,
koordinasyon bozukluğu
Kardiyovasküler: Senkop, hipertansiyon, hipotansiyon, ödem
Respiratuar: Nazal konjesyon
Gastriontestinal: Diyare, konstipasyon, kilo alma/verme
Oküler: Görme bozukluğu
Nöromusküler ve kas-iskelet: Tremor, miyalji
<% 1 (önemli anlar): Ajitasyon, bradikardi, dökünüt, ekstrapimidal reaksiyonlar, hepatit, konvülsiyonlar, priapizm, üriner retansiyon
Olağan Doz
Oral: Terapötik etkilerinin ortaya çıkabilmesi için 6 hafta gibi bir sürenin
geçmiş olması gerekebilir; depresyonun yinelenmesini önlemek için tedaviye
tam yanıt alındıktan sonra tedavinin 6-12 ay sürdürülmesi gerekir.
Çocuklar, 6-12 yaşları arası: Depresyon: Başlangıçta: 1.5-2 mg/kg/gün, bölünmüş dozlarda; gerektiğinde 3-4 günde bie giderek artırılır; en fazla: 6 mg/kg/gün, bölünmüş 3 dozda
Ergenler: Depresyon: Başlangıçta: 25-50 mg/gün; 100-150 mg/gün'e çıkılabilir, bölünmüş dozlarda verilir.
Erişkinler: Depresyon: Başlangıçta: 150 mg/gün, bölünmüş 3 dozda( 3-7 günde bir 50 mg/gün dozunda artışlar yapılabilir); en fazla: 600 mg/gün
Yaşlılar: Gün içinde verilen 25-50 mg'ın yanı sıra yatarken 25-50 mg verilir, yatarak tedavi gören hastalarda 3 günde bir, ayakta tedavi gören hastalarda haftada bir doz artırılabilir, olağan dozu: 75-150 mg/gün
DİAZEM (Diazepam)
Uyarılar ve Önlemler
Diazepam grand mal katılmaların sıklığını artırmaktadır. Yoksunluğu da
katılma sıklığında artışla sonuçlanmaktadır. Diazepam metabolizmasını
azaltan ilaçlarla birlikte dikkatli kullanılmalıdır. Yaşlı ya da düşkün
hastalarda, karaciğer hastalığı olan( alkoliklerde de içimde olmak üzere)
ya da böbrek bozukluğu olan hastalarda dikkatli kullanılmalıdır. Yarı
ömürleri daha uzun aktif metabolitleri gecikmeli olarak birikme ve yan
etkilere yol açabilir. Solunum yolları ile ilgili bir hastalığı olan ya
da öğürme refleksi bozuk olan hastalarda dikkatli kullanılmalıdır.
Yan Etkileri
Sıkılığı tanımlanmamıştır.
Merkezi sinir sistemi: Uyuşukluk, ataksi, amnezi, sözü ağızda gevelercesine
konuşma, paradoksal eksitasyon ya da öfke, insomnia, bellek bozukluğu,
baş ağrısı, anksiyete, depresyon, vertigo, konfüzyon
Kardiyovasküler: Hipotansiyon
Respiratur: Solunum hızında azalma, apne
Gastrointestinal: Tükürük salgısı değişiklikleri, konstipasyon, bulantı
Hepatik: Sarılık
Endokrin ve metabolik: Libido değişiklikleri
Genitoüriner: inkontinans, üriner retansiyon
Oküler: Bulanık görme, diplopi
Nöromusküler ve kas-iskelet: Disartri, tremor
Dermatolojik: Döküntü
Lokal: Flebit, enjeksiyonla ağrı
Olağan Doz
Çocuklar: Sedasyon/kas gevşetme/anksiyete:
Oral: 0.12-0.8 mg/kg/gün, 6-8 saatte bir olmak üzere bölünmüş dozlarda
Erişkinler: Anksiyete/sedasyon/iskelet kası gevşetme:
Oral: 2-10 mg, 2-4 kez/gün
Yaşlılar: Oral: Başlangıçta:
Anksiyete: 1-2 mg, 1-2 kez/gün; gerekirse doz giderek artırılır, >
10 mg/gün'lük dozlara gereksinildiği az olur.
Hemodiyaliz: Diyaliz edilemez(% 0-5)
DOGMATİL (Sülpirid)
Uyarılar ve Önlemler
Kardiyovasküler hastalıklarda; manik ya da hipomanik hastalarda(belirtileri
alevlendirebilir); böbrek yetmezliğinde(dozun azaltılması gerekir); hipertirodizmi,
pulmoner hastalığı ya da üriner retansiyonu olan hastalarda; yaşlı hastalarda
dikkatli olunmalıdır.
Yan Etkileri
Sıklığı tanımlanmamıştır.
Merkezi sinir sistemi: Sedasyon ya da uyuşukluk hali, baş dönmesi, depresyon,
uyku bozuklukları, baş ağrısı, huzursuzluk ve dikkatini odaklama güçlüğü.
Kardiyovasküler: Çarpıntı. Hipertansiyonun daha da kötüleşmesi
Gastrointestinal: Ağız kuruluğu, bulantı, kusma, konstipasyon ve anoreksiya
Hepatik: Hepatotoksisite görülebilir.
Endokrin ve metabolik: Galaktore, memelerde büyüme
Genitoüriner: Menstrüel bozukluklar
Oküler: bulanık görme
Diğer: Aşırı terleme
Olağan Doz
İntramusküler: Şizofreninin akut alevlenmelerine 600-800 mg/gün'lük dozlar
kullanılmaktadır.
Oral: Şizofreninin tedavisinde önerilen oral dozu günde iki kez 200-400
mg'dır, alınan klinik yanıta göre giderek artırılan dozlarda günde en
fazla 1200 mg'a dek çıkılabilir.
Düşük dozlarının(50-150 mg/gün) antidepresan etki gösterdiğine, yüksek
dozlarının(800-1000 mg/gün) ise şizofreninin pozitif belirtileri üzerinde
etkili olduğuna ilişkin birtakım veriler vardır.
EFEXOR (Venlafaksin)
Uyarılar ve Önlemler
Kan basıncında kalıcı yükselmeye neden olabilir; anksiyete, sinirlilik,
insomniaya neden olabilir; kilo kaybına neden olabilir(kilo kaybının istenmediği
hastalarda kullanılmadır). Bazı hastalarda psikozu kötüleştirebilir ya
da bipolar bozukluğu olan hastalarda mani ya da hipomaniye geçişi tetikleyebilir.
Cinsel işlev bozukluğana neden olabilir ya da bunu alevlendirir. Göz içi
basıncı artmış olan hastalarda ya da akut dar açılı glokom olasılığı bulunan
hastalarda dikkatli kullanılmalıdır.
Yan Etkileri
>% 10
Merkezi sinir sistemi: Baş ağrısı(%25),somnolans(%23), baş dönmesi(%19),
sinirlilik(%13)
Gastrointestinal: Bulantı(%37), ağız kuruluğu(%22), konstipasyon(%15)
Genitoüriner: Olağandışı ejakülasyon/orgazm(%12)
Nöromusküler ve kas-iskelet: Bitkinlik(%12)
%1-10
Merkezi sinir sistemi: Anksiyete(%6), olağandışı rüyalar(%4), esneme(%3),
depresyon(%1)
Kardiyovasküler: Vasodilatasyon(%4), hipertansiyon, göğüs ağrısı(%2)
Gastrointestinal: Diyare(%8), kusma(%6), dispepsi(%5), tat bozukluğu(%2),
kilo kaybı(%1)
Endokrin ve metabolik: Libidoda azalma
Genitoüriner: Empotans(%6), idrara çıkma sıklığında artma(%3), idrar bozukluğu(%2),
üriner retansiyon(%1)
Otik: Tinnitus
Oküler: Görme bulanıklığı(%6), midriazis(%2)
Nöromusküler ve kas-iskelet: Tremor(%5), hipertoni(%3), psrestezi(%3),
seğirme(%1)
Dermatolojik: Döküntü(%3), kaşıntı(%1)
<% 1 ( önemli olanlar): Agranülositoz, akatizi, anaflaksi,aplastik anemi, astım, katotoni, delirium, dispne, döküntü, epidermal nekrolizis, eritema mulitiforme, eritema nodozum, hallüsinasyonşar, hemoraji, hepatik yetmezlik, serotonin sendromu, Stevens-Johnson sendromu, uygunsuz ADH sendromu, vertigo
Olağan Doz
Oral
Çocuklar ve ergenler:
DEHB: Başlangıçta: 12.5 mg/gün
<40 kg çocuklar: Haftada bir 12.5 mg artırarak en fazla 50 mg/gün'e
çıkılır ve bölünmüş 2 dozda verilir.
>40 kg çocuklar: Haftada bir 25 mg artırarak en fazla 75 mg/gün'e çıkılır
ve bölünmüş 3 dozda verilir.
Otizm: Başlangıçta: 12.5 mg/gün; 6.25-50 mg/gün doz aralığında sürdürülür.
Erişkinler: Hemen salınan tabletler: 75 mg/gün, bölünmüş 2 ya da 3 dozda
verilir, yemeklerle birlikte alınır; en az 4 günlük aralıklarla dozda
75 mg/gün'lük artışlar yapılarak 225-375 mg/gün dozuna kadar çıkılabilir.
Yavaş salınan tabletler: Günde bir kez 75 mg, yemekle birlikte alınır;
bazı hastalarda 37.5 mg/gün'lük bir dozla başlanır ve 4-7 gün sonra günde
bir kez 75 mg dozuna çıkılır; gerektiğinde 4 günde bir 75 mg/gün'lük doz
artışlarıyla 225 mg/gün'lük bir doza çıkılabilir.
Yemeklerle birlikte alınmalıdır.
Orta derecede karaciğer bozukluğunda dozlama: Toplam günlük doz %50 oranında azaltılır.